Engelli otoparkı çizimi, standart bir park yeri çizmekle aynı iş değildir. Burada amaç yalnızca bir aracı park ettirmek değildir; araçtan inişi, tekerlekli sandalye transferini, güvenli geçişi ve binaya erişimi gerçekten mümkün kılmaktır. Bu yüzden engelli park alanı, çizgiyle ayrılmış özel bir cep değil, erişilebilirlik zincirinin parçasıdır. Türkiye’de bu konu hem Otopark Yönetmeliği hem de erişilebilirlik denetim formları çerçevesinde ele alınıyor.
Şunu net söylemek gerekir: Engelli işareti koyulmuş ama yanlış yerde, yetersiz genişlikte ya da binaya erişimi zor bir park alanı, kâğıt üzerinde ayrılmış görünür; sahada ise işlevini tam karşılamaz. Erişilebilirlik denetim formlarında sadece sayı değil, girişe yakınlık, yatay-düşey işaretleme ve güzergâhın kullanılabilir olması da aranıyor.
Engelli Otoparkı İçin Kaç Park Yeri Ayrılmalıdır?
Bu başlıkta en sık karışan konu oran meselesidir. Umumi bina, bölge otoparkı ve genel otoparklarda, giriş-çıkış ve asansörlere en yakın yerlerde, birden az olmamak şartıyla her 20 park yerinden birinin engelli işaretiyle ayrılması zorunludur. Bu fiilen en az yüzde 5 oranına karşılık gelir. Otopark Yönetmeliği bunu açıkça düzenliyor.
Yol üstü araç park yerlerinde ise oran farklıdır. Yönetmelikte, yol üstü engelli araç park yeri oranı 1/30 olarak geçer. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın açık alanlar için erişilebilirlik denetim formunda da yol boyunca otoparklarda en az yüzde 3 oranı yer alır; bu iki ifade aynı oransal mantığa denk düşer.
Burada önemli olan şu: Her proje için tek oran varmış gibi düşünmek hatalı olur. Yol üstü park düzeni ile bina, parsel veya genel otopark düzeni aynı başlıkta değerlendirilmez.
Engelli Park Yeri Ölçüleri Nasıl Olmalıdır?
Otopark Yönetmeliği’ne göre birim otopark alanlarında uzun kenar en az 4,90 metre, kısa kenar ise engelliler için en az 3,50 metre olmalıdır. Diğer standart araç yerleri için minimum genişlik 2,40 metre olarak verilir. Bu fark tesadüf değildir. Engelli park yerinde kapı açılımı ve yan transfer alanı düşünülmeden sağlıklı kullanım elde edilemez.
Yol boyunca düzenlenen erişilebilir park yerlerinde denetim formu iki farklı kabul gösteriyor: ya park alanı tek başına en az 400 cm genişlikte olacak ya da park alanı en az 250 cm, buna ek transfer alanı en az 150 cm olacak. Bu da sahada yalnızca araç gövdesine göre değil, iniş-biniş ve sandalye hareketine göre plan yapılması gerektiğini gösterir.
Kısacası, “normal park yerini biraz geniş tutalım” yaklaşımı çoğu durumda yeterli değildir. Erişilebilir park yeri ayrı mantıkla çizilmelidir.
Engelli Otoparkı Nereye Yerleştirilmelidir?
Sayı kadar yerleşim de önemlidir. Otopark Yönetmeliği, umumi bina ve genel otoparklarda bu yerlerin giriş-çıkış ve asansörlere en yakın noktada ayrılmasını ister. Erişilebilirlik denetim formlarında ise engelli park yerinin araç park edildikten sonra erişilebilir bina girişine en fazla 30 metre mesafede olması istenir; topoğrafya veya mimari kısıt varsa bu mesafe en fazla 50 metreye çıkabilir. Büyük otoparklarda da öncelik yine erişilebilir girişe en yakın çözüm olarak korunur.
Bu madde çok önemli. Çünkü engelli park yerini yalnızca girişe yakın gibi görünen bir köşeye koymak yeterli değildir. Araçtan indikten sonra gerçek güzergâh kısa, engelsiz ve kullanılabilir olmalıdır. Park yeri doğru ölçüde olsa bile binaya giden rota problemliyse iş yarım kalır.
Yatay ve Düşey İşaretleme Neden Birlikte Düşünülmelidir?
Engelli park yerinin yalnızca zemine boyanması yetmez. Denetim formlarında yatay işaretleme ve düşey işaretleme ayrı ayrı soruluyor. Ayrıca otopark girişinden itibaren engelli park alanına yönlendiren işaretlemelerin bulunması da aranıyor. Yani sahada sadece mavi zemin veya sembol görmek yeterli kabul edilmiyor; yönlendirme mantığının baştan kurulması bekleniyor.
Bu da şu anlama gelir: Engelli park alanı, yalnızca park eden kişinin gördüğü bir işaret olmamalı. Otoparka giren sürücü de bu alanın nerede olduğunu tereddütsüz anlayabilmeli. Özellikle büyük sitelerde, AVM’lerde, hastanelerde, kamu binalarında ve katlı otoparklarda bu detay daha da kritik hale gelir.
Zemin, Kot Farkı ve Güzergâh Neden Bu Kadar Kritik?
Engelli park yerinin ölçüsü doğru olabilir. İşareti de yerinde olabilir. Ama zemin bozuksa, park yerinden kaldırıma geçişte kot farkı varsa ya da güzergâh güvenli değilse kullanım yine zorlaşır. Erişilebilirlik denetim formlarında zemin yüzeyinin düz, sabit ve dayanıklı olması; ayrıca park yerinden çıkışa kadar olan güzergâhta sorun yaratacak kot farklarının bulunmaması aranıyor.
Bu yüzden engelli otoparkı çizimi sadece ölçü işi değildir. Zemin kalitesi, bordür çözümü, kaldırım bağlantısı ve yaya güzergâhı da aynı planın parçasıdır. Zeminde sembol var diye alan otomatik olarak erişilebilir hale gelmez.
Engelli Otoparkı Yönetmeliği
Resmi Gazete Tarihi: 22/2/2018 Resmi Gazete Sayısı: 30340
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel EsaslarAmaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında kalan belediyelerde, son nüfus sayımına göre nüfusu 10000 ve daha fazla olan yerleşmelerde, nüfusu 10000’den az olmakla birlikte imar planı onaylanmış yerleşmelerde ve alanlarda ve imar planı bulunmamakla beraber bu Yönetmeliğin uygulanacağına dair idarelerce karar alınan bütün yerleşmelerde, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapı ruhsatı düzenlenecek binalarda araçların yol açtığı parklanma ve trafik sorunlarının çözümü için otopark yapılmasını gerektiren bina ve tesislerde otopark ihtiyacının miktar, ölçü ve diğer şartlarının tespit ve giderilme esaslarını düzenlemektir.Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 37 nci ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Açık otopark: Tabii veya tesviye edilmiş zemin üzerine yapılan, zemini su geçirimli malzeme ile kaplanan, üzeri fotovoltaik paneller de içerebilen sundurma benzeri yapılar ile kapatılabilen araç park yerlerini ve otopark hizmetinin yürütülebilmesi için zorunlu olan 1 katı ve 6m2’yi geçmeyen yönetim/güvenlik birimini içeren otoparkları,
b) Ada içi otoparkı: Elverişli imar adalarında, gerektiğinde binaların arka bahçeleri de kullanılarak ada içlerinde, imar planlarında düzenleme yapılmak suretiyle ilgili parsellerin ortak kullanımına yönelik düzenlenen otoparkları,
c) Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığını,
ç) Bina otoparkları: Bir binayı çeşitli amaçlar için kullanan özel ve tüzel kişilere ait ulaşım ve taşıma araçları için bu binanın içinde veya bu binanın oturduğu parselde açık veya kapalı olarak düzenlenen otoparkları,
d) Birim otopark alanı: Bir aracın park etmesi için gerekli olan ve manevra alanları dâhil toplam park alanını,
e) Bölge otoparkları ve genel otoparklar: Bir şehir veya bölgenin mevcut ve gelecekteki şartları ile ihtiyaçları göz önünde bulundurularak imar planları ile düzenlenen ihtiyaca göre açık, kapalı ya da katlı olarak belediyeler veya diğer kamu kuruluşları ve özel kişiler tarafından yapılan ve işletilen otoparkları,
f) İdare: Sorumluluk alanlarına göre büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve valilikleri,
g) Mekanik otopark: Taşıtları asansör görevi gören düzlemler ile düşey veya yatay olarak hareket ettirebilen, gerektiğinde insan eliyle de kontrol edilebilen, yer altı veya yer üstünde yapılan ve kesintisiz güç kaynağı ile beslenmesi zorunlu olan ilgili ulusal ve uluslararası standartlara uygun yapılan otopark sistemini,
ğ) Mevcut yapı: Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce yapı ruhsatı alınıp yapımı devam eden veya yapımı tamamlanan yapıyı,
h) Otopark rampası: Zemin kotundan farklı kotta olan, otoparka giriş ve çıkışı sağlayan veya farklı otopark katlarını birbirine bağlayan eğimli geçiş yollarını,
ı) Ortak otopark uygulaması: İmar adasındaki komşu parsellerin bahçelerinin daha etkin kullanılabilmesi amacıyla; ilgili her bir parsel için parsel maliklerinin en az beşte dördünün muvafakati alınmak, her bir parsel sınırı korunmak ve bu sınırlara göre planda verilen yapılaşma koşulları ayrı ayrı uygulanmak kaydıyla, tevhit koşulu olan kot ve cephe sınırlamalarına bakılmaksızın ve parseller tevhit edilmeksizin vaziyet planı idarece onaylanarak ve tapuda beyanlar hanesine “ortak otopark alanı vardır” şeklinde belirtme yapılarak, açık veya tamamen gömülü olmak ve dilatasyonla ayrılmak kaydıyla kapalı olarak yapılan otopark uygulamalarını,
i) Park et-devam et otoparkı: Ana toplu taşıma istasyonu, durak ya da aktarma noktalarına, idaresince belirlenecek yürüme mesafesinde düzenlenen genel otopark alanlarını,
j) Taşıt asansörü: Taşıtların taşınması amacıyla ulusal ve uluslararası standartlara uygun yapılan asansörleri,
k) Yeraltı otoparkı: Yol, meydan, yeşil saha, parklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya tahsisli taşınmazların bahçelerinin, tamamen tabii zemin veya tesviye zeminin altında kalmak üzere, uygulama imar planı kararı ile belirlenmek ve mevcut ağaç dokusu ve zemin yapısı dikkate alınarak, ağaçlandırma ve bitkilendirme için yeterli derinlikte toprak örtüsü bırakılmak, mevcut dokuya zarar vermemek ve ilgili standartları sağlamak şartı ile yapılan kapalı otoparkları,
l) Yol üstü araç park yeri: Cadde ve sokak üzerinde, yaya kaldırımından ayrılmış cepte, yolun sağ tarafında veya refüjde yol standartlarına uygun şekilde yatay ve düşey işaretlemeler ile ayrılmış, kullanım süresi görülebilecek şekilde belirtilen, kullanım şartlarına ilişkin diğer hususlar idaresince belirlenen, motorlu veya motorsuz araçların park edebileceği alanı,
ifade eder.
(2) Bu Yönetmelikte belirtilmeyen tanımlar için ilgili diğer mevzuatta belirtilen tanımlar geçerlidir.Genel esaslar
MADDE 4 – (1) Otoparkla ilgili genel esaslar aşağıda belirtilmiştir:
…
ğ) Otoparklarda, 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, 6/3/2007 tarihli ve 26454 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik, 19/12/2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, 15/5/1997 tarihli ve 22990 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik, 5/12/2008 tarihli ve 27075 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği hükümlerine uyularak gereken önlemlerin alınması, engellilerin kullanımına yönelik düzenlemelerin yapılması zorunludur. Ayrıca,
Türk Standartları Enstitüsünce hazırlanan ilgili tüm standartlara uyulur. Standartların bu Yönetmelikte belirlenen ölçü ve miktarlardan daha az olması halinde bu Yönetmelik hükümleri geçerlidir. Bu düzenin sağlanmasından ve yürütülmesinden belediyeler ve valilikler sorumludur.
…
ı) Umumi bina ve bölge otoparkları ile genel otoparkların giriş-çıkış ve asansörlerine en yakın yerlerinde birden az olmamak şartıyla, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılması zorunludur. Yol üstü otoparklarda engelliler için yapılacak düzenlemeler, trafik güvenliği esas alınarak yapılır.
…
o) Yol üstü araç park yeri için ayrılması gereken alanın ölçüleri en az 2,5×5,50 metredir. Engelli araçları için 1/30 oranında park yeri ayrılır.Bina ve parsel otoparklarının düzenlenme esasları
MADDE 5 – (1) Bina ve parsel otoparklarının düzenlenme esasları aşağıdaki şekildedir:
…
h) Otoparkların düzenlenmesinde aşağıda belirtilen ölçülere uyulur:
…
9) Birim otopark alanlarının uzun kenarı en az 4,90 metre, kısa kenarı ise engelliler için en az 3,50 metre diğerleri için en az 2,40 metre genişliğinde
olmak zorundadır.ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Uygulama ve Denetim
Yapı ruhsatı ve kullanma izinlerinin verilmesi
MADDE 10 – (1) Yapılacak yapılara bu Yönetmelikte belirtilen esaslara göre otopark yerleri ayrılmadıkça yapı ruhsatı, bu otoparklar inşa edilip hazır hale
getirilmedikçe de yapı kullanma izni verilemez.
(2) Otopark miktarının, engellilere ayrılanlar da dâhil, araçların park etme düzeni ve tefrişinin, varsa parsel sınırından itibaren otopark rampasının,
trafik akışının ve tesis kapasitesinin yapının onaylı mimari projesinde sayısal değerleri ile birlikte gösterilmesi zorunludur.
Üstü Kapalı Alanlarda Ek Kriterler Var mı?
Evet. Denetim formlarında, hava koşullarından korunmak için engellilere ayrılmış park yerinin üzerinin kapatılmış olup olmadığı ayrıca soruluyor. Üzeri kapalı çözümlerde ise serbest yüksekliğin en az 250 cm olması isteniyor. Bu, özellikle kapalı otopark, hastane girişi, kamu binası ya da yoğun açık kullanım alanlarında dikkate alınması gereken bir detay.
Bu şart her projede zorunlu bir “üst kapama yapın” anlamına gelmez. Ama kapalı çözüm kurulacaksa yükseklik ve erişim mantığının doğru planlanması gerekir. Dar ve alçak bir örtü sistemi, çözüm üretmek yerine yeni sorun çıkarabilir.
Yönetmelik Ne Söylüyor, Sahada En Sık Nerede Hata Yapılıyor?
Sahada en sık görülen hata, engelli park yerini sadece “maviye boyanmış geniş yer” gibi ele almak. Oysa mevzuat tarafı sayı, ölçü, yakınlık, yatay-düşey işaretleme ve erişilebilir güzergâhı birlikte ele alıyor. Otopark Yönetmeliği minimum sayı ve temel ölçüleri verirken, erişilebilirlik denetim formları kullanım senaryosunu daha detaylı test ediyor.
Bir başka yaygın hata da bu alanların başka sürücüler tarafından kullanılması. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nda yayımlanan İçişleri Bakanlığı genelgesinde, engelliler için tahsis edilen park yerlerine başka sürücülerin park etmesinin önlenmesi ve aykırı hareketlerde Karayolları Trafik Kanunu’nun 61/o maddesi uyarınca işlem yapılması gerektiği açıkça belirtiliyor.
Yani mesele yalnızca çizmek değil. Doğru çizmek, doğru konumlandırmak ve alanın gerçekten bu amaçla kullanılmasını sağlamaktır.
İyi Bir Engelli Otoparkı Çiziminde Nelere Dikkat Edilmelidir?
İyi bir uygulama önce şu soruları doğru cevaplar: Kaç yer ayrılacak? Bu yer girişe gerçekten yakın mı? Ölçü yalnızca araç için mi, transfer için de yeterli mi? Yatay ve düşey işaretleme birlikte çözüldü mü? Park yerinden binaya giden güzergâh engelsiz mi? Çünkü yönetmeliğin ruhu tam olarak burada yatıyor: erişilebilir park yeri, park etme noktası değil, bağımsız kullanım başlangıcıdır.
Bu yüzden engelli otoparkı çizimini yalnızca teknik bir çizim detayı gibi görmek eksik kalır. Gerçek soru şudur: Bu alan, kullanıcıya gerçekten kolaylık sağlıyor mu; yoksa sadece denetimde doğru görünmek için mi var?
Sıkça Sorulan Sorular
Engelli otoparkında kaç park yeri ayrılması gerekir?
Umumi bina ve genel otoparklarda en az her 20 park yerinden biri ayrılmalıdır; bu da en az yüzde 5 oranına karşılık gelir. Yol üstü park alanlarında ise oran 1/30, yani yaklaşık yüzde 3’tür.
Engelli park yeri ölçüsü kaç metre olmalıdır?
Otopark Yönetmeliği’ne göre engelli park yerinin kısa kenarı en az 3,50 metre, uzun kenarı en az 4,90 metre olmalıdır. Yol üstü düzenlemelerde ise 250 cm park alanı + 150 cm transfer alanı ya da toplamda en az 400 cm genişlik aranır.
Engelli park yeri binaya ne kadar yakın olmalıdır?
Erişilebilirlik denetim formlarında bu mesafe erişilebilir bina girişine en fazla 30 metre olarak verilir. Topoğrafya veya mimari kısıt varsa bu mesafe en fazla 50 metre olabilir.
Sadece zemine sembol çizmek yeterli midir?
Hayır. Denetimlerde hem yatay işaretleme hem düşey işaretleme aranır. Ayrıca otopark girişinden itibaren yönlendirme işaretlerinin bulunması da istenir.
Engelli park yerine başka araç park edebilir mi?
Hayır. Engelliler için ayrılmış park yerlerine başka sürücülerin park etmesi önlenmeli; aykırı kullanımda ilgili trafik mevzuatı çerçevesinde işlem uygulanır.
Çarşı Mah. Oğuzlar Sk. No:181 D:B, 06170 Yenimahalle/Ankara
0546 472 72 68
info@netcizgi.com
